حداكثر تا دويست سال قبل از ظهور اسلام - اطلاق گرديده است . » « 1 » مرحوم طريحى در معناى جاهليت مىگويد : « جاهليت به حالت اعراب قبل از اسلام كه نسبت به خدا و پيامبر و شرايع آسمانى جاهل بوده و تفاخر به آبا و اجداد مىنموده و با كبر و زورگويى زندگى مىكرده‌اند اطلاق مىشود . » « 2 » لسان العرب نيز جاهليت را همانند مجمع‌البحرين تعريف نموده است . مرحوم علّامه طباطبايى مىفرمايد : « مراد از جاهليت نخست در آيه شريفه « وَ قَرْنَ فى بُيُوتِكُنَّ وَ لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِلَيَّةِ الْاولى » « 3 » جاهليت قبل از بعثت است و اينكه بعضى گفته‌اند مراد از آن دوران هشتصد ساله ما بين آدم و نوح است ، و يا گفته‌اند : زمان داود و سليمان است ؛ و يا گفتار آنان كه گفته‌اند زمان ولادت ابراهيم است ، و يا گفتار آنان كه گفته‌اند زمان فترت بين عيسى و محمّد صلى الله عليه و آله است اقوالى است بدون دليل . « 4 » گرچه محققين در آغاز دوره جاهلى اتفاق نظرى ندارند ، امّا همه آن‌ها پايان اين دوره را بعثت رسول خدا صلى الله عليه و آله و يا فتح مكّه مىدانند . « 5 » برخى از مورّخان معاصر عرب براى توجيه آيات قرآن كريم درباره جاهليت و تبرئهء اعراب پيش از اسلام از صفات ناپسند ، جهل را به معناى غضب دانسته‌اند . درحالى كه آنچه از اطلاق جهل فهميده مىشود همانا در مقابل علم و معرفت است . همچنين تفسير آيات شريفه‌اى كه مادّه جهل در آنها به‌كار رفته ( همانند الجاهلية ، الحمية الجاهلية و تبرّج الجاهلية ) به غضب ممكن نيست . « 6 » به‌هر حال آنچه در اين پژوهش داراى اهميت است شناخت معيارها و باورهاى غلط

--> ( 1 ) - تاريخ الادب العربى ( العصر الجاهلى ) ، ص 47 . ( 2 ) - « الْجاهِليَّةُ : الْحالِةُ الّتى كانَتْ عَلَيْهَا الْعَرَبُ قَبْلِ الْاسْلامِ مِنَ الْجَهْلِ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ شَرايِعِ الدّينِ وَالْمُفاخَرَةِ بِالْاباءِ وَالْانْسابِ ، وَالْكِبْرِ وَالتَّجَبُّرِ وَ غير ذلِكَ . » مجمع‌البحرين . ( 3 ) - احزاب ( 33 ) ، آيهء 33 ؛ در خانه‌هايتان بمانيد و مانند دوران جاهليت نخستين ( در ميان مردم ) ظاهر نشويد . ( 4 ) - الميزان ، موسسه مطبوعاتى اسماعيليان ، ج 16 ، ص 309 . ( 5 ) - تاريخ مفصل عرب قبل از اسلام ، ص 49 . ( 6 ) - موسوعة التاريخ الاسلامى ، اليوسفى الغروى ، ج 1 ، ص 75 .